Có lẽ, phần lớn mỗi chúng ta từ khi sinh ra cho đến lúc trưởng thành đều sống trong sự yêu thương và che chở của cha mẹ. Từ bữa ăn đầu tiên, giấc ngủ, từng bộ quần áo, cho đến việc học hành, lựa chọn nghề nghiệp và những bước đi đầu tiên trong cuộc đời, cha mẹ luôn là người âm thầm đứng phía sau nâng đỡ.
Đối với một đứa trẻ, cha mẹ không chỉ là người sinh thành mà còn là người thầy, người bác sĩ, người chăm sóc và là cả thế giới. Họ chữa lành những cơn đau của chúng ta, dạy ta những bài học đầu đời, hy sinh tuổi trẻ và sức khỏe để chúng ta có được cuộc sống hôm nay.
Chính vì vậy, mỗi người con đều mang trong mình một món nợ ân nghĩa vô cùng lớn đối với cha mẹ.
Khi chúng ta lớn lên, cha mẹ lại trở thành những đứa trẻ
Rồi thời gian trôi qua.
Chúng ta trưởng thành, lập gia đình, xây dựng sự nghiệp, còn cha mẹ thì ngày một già đi.
Có một hình ảnh khiến tôi luôn suy ngẫm: ngày xưa chúng ta là con của cha mẹ, nhưng rồi đến một lúc nào đó, cha mẹ lại trở thành “đứa con” của chính chúng ta.
Họ không còn nhanh nhẹn như trước. Trí nhớ bắt đầu giảm sút. Đôi mắt mờ dần. Tai không còn nghe rõ. Đôi tay run rẩy. Có khi họ gọi nhầm tên con cháu, nhờ lấy một chiếc ly nhưng điều họ thật sự muốn lại là một cái đĩa. Có lúc họ lặp đi lặp lại cùng một câu chuyện hay cư xử như một đứa trẻ.
Tất cả những điều ấy không phải vì họ cố ý.
Đó đơn giản chỉ là quy luật của già, bệnh và vô thường.
Nếu ngày xưa cha mẹ từng kiên nhẫn với chúng ta khi chúng ta còn bé, thì hôm nay đến lượt chúng ta học cách kiên nhẫn với cha mẹ.
Có những lúc một đứa trẻ không chịu nghe lời, cha mẹ chỉ nhẹ nhàng để mặc nó làm theo ý mình để nó được yên ổn. Thì hôm nay, khi cha mẹ tuổi đã cao, đôi khi chúng ta cũng cần học cách buông xuống những mong cầu, đừng quá chấp vào việc đúng hay sai, đừng nổi nóng vì những điều rất nhỏ.
Hãy để cha mẹ được bình an và vui vẻ trong những năm tháng cuối đời.
Hiểu về vô thường để biết trân trọng hiện tại
Dù bạn đang ở tuổi 20, 30, 40 hay 60, thành công nhiều hay ít thì cũng có một điều chúng ta không thể thay đổi.
Đó là quy luật vô thường.
Ai rồi cũng sẽ già.
Ai rồi mắt cũng sẽ mờ, tai cũng sẽ lãng, sức khỏe cũng suy yếu và trí nhớ cũng không còn như trước.
Là con, chúng ta luôn mong cha mẹ sống thật lâu với mình. Nhưng mong muốn ấy lại đi ngược với quy luật tự nhiên của cuộc sống.
Điều chúng ta có thể làm không phải là níu giữ thời gian, mà là trân trọng từng ngày còn được ở bên cha mẹ.
Báo hiếu không chỉ bằng vật chất
Bài viết này không bàn về tôn giáo.
Dù bạn là Phật tử, người Công giáo, Tin Lành hay theo bất kỳ tín ngưỡng nào, thì điểm gặp nhau vẫn là lòng biết ơn, tình yêu thương và sự báo đáp công ơn sinh thành.
Nhiều người nghĩ báo hiếu là chu cấp tiền bạc, thuốc men hay những bữa cơm ngon.
Điều đó rất quan trọng.
Nhưng còn một điều quan trọng không kém, đó là chăm sóc đời sống tinh thần của cha mẹ.
Một cuộc trò chuyện, một bữa cơm quây quần, một lần đưa cha mẹ đi dạo, hay đơn giản là ngồi lắng nghe những câu chuyện mà họ đã kể rất nhiều lần… đôi khi lại là món quà quý giá hơn bất kỳ vật chất nào.
Bên cạnh việc chăm sóc về vật chất và sức khỏe, chúng ta cũng có thể giúp cha mẹ có một đời sống tinh thần bình an hơn. Đó có thể là những buổi trò chuyện, những lần cùng nhau đi dạo, cùng nhau làm những việc thiện, hay đơn giản là dành thời gian hiện diện bên cha mẹ nhiều hơn.
Đến một giai đoạn nào đó, điều cha mẹ cần không phải là những món quà đắt tiền, mà là cảm giác mình vẫn được yêu thương, được lắng nghe và được ở gần con cháu.
Chăm sóc người bệnh là cơ hội để nuôi dưỡng đức hạnh và báo đáp ân nghĩa
Những ai chăm sóc người bệnh phát triển tâm thiện lành và đức hạnh. Người bệnh là người cho người khác cơ hội để phụng sự, và do đó không nên gây khó khăn cho những người chăm sóc mình. Nếu có đau nhức hay vấn đề gì, hãy cho họ biết và giữ cho tâm luôn an lành. Người chăm sóc cho bệnh nhân nên có lòng tốt, nhiệt tình và không để ác cảm trong tâm. Đây là một cơ hội để bạn đến trả nợ nần tới những người khác.
Từ lúc sinh ra cho đến khi trưởng thành, bạn lệ thuộc vào cha mẹ mình. Bạn hiện diện nơi đây là vì cha mẹ bạn đã giúp bạn trong nhiều cách. Bạn thiếu họ một món nợ ân nghĩa rất lớn.
Cho nên hôm nay, tất cả con cái và thân quyến có mặt ở đây, hãy quan sát cách cha mẹ bạn trở thành con cái của bạn. Trước kia, bạn là con cái của bà; nay bà trở thành con cái của bạn. Bà đã già dần cho đến khi bà trở thành một đứa con nít trở lại. Trí nhớ của bà đã mất, mắt đã mờ và tai đã lãng. Đôi lúc, bà nói năng vụng về. Đừng để điều đó làm bạn bực tức.
Bạn là người chăm sóc bệnh nhân, cũng phải biết cách buông bỏ. Đừng dính mắc vào sự việc, cứ để bà làm theo ý bà. Khi một đứa trẻ không vâng lời, đôi khi cha mẹ để nó làm theo nó, để nó được yên ổn, để nó vui vẻ. Giờ đây, mẹ của bạn cũng giống như đứa trẻ đó. Trí nhớ và sự nhận thức của bà rối loạn. Đôi lúc, bà loay hoay mãi mới nhớ ra tên của bạn, hay yêu cầu bạn mang cho bà một cái ly khi điều bà muốn là một cái đĩa. Điều đó bình thường thôi, đừng tức giận.
Hãy để người bệnh nhớ mãi lòng tốt của những người chăm sóc và chịu đựng những cảm giác đau buồn. Hãy nỗ lực hơn nữa, đừng để tâm bấn loạn và mất tập trung, và đừng làm sự việc khó khăn thêm cho những người chăm sóc bạn. Hãy để những người chăm sóc bệnh nhân chỉ có trong tâm sự tốt bụng và đức hạnh. Đừng cảm thấy chán ghét khía cạnh không đẹp của công việc, chùi dọn đờm dãi, phân và nước tiểu. Hãy cố gắng hết sức mình! Mọi người trong gia đình nên giúp một tay.
Bà là người mẹ duy nhất của bạn. Bà đã cho bạn sự sống; bà đã là thầy giáo, là y sĩ và là người chăm sóc bạn, bà từng là tất cả đối với bạn. Việc bà nuôi nấng bạn lớn lên, chia sẻ sự giàu có với bạn và để bạn thừa kế tài sản của bà, chứng tỏ bà là một người mẹ rất tốt.
Đó là lý do tại sao Đức Phật dạy những phẩm hạnh như: biết ơn và trả ơn. Đây là hai pháp bổ sung. Nếu cha mẹ của chúng ta đang cần giúp đỡ, không khỏe hay đang gặp khó khăn, chúng ta làm hết sức mình để giúp đỡ họ. Đây là loại đức hạnh duy trì thế giới. Nó ngăn cản thân quyến chia rẽ, và khiến họ sống ổn định và thuận hòa.
Điều tôi muốn làm cho cha mẹ
Là một người học theo Phật giáo Nguyên thủy, tôi luôn tự nhắc mình rằng báo hiếu không chỉ là chăm sóc cha mẹ khi đau bệnh, mà còn là giúp cha mẹ có được một đời sống tinh thần an vui và thanh thản trong những năm tháng cuối đời.
Tôi hiểu rằng quy luật vô thường không chừa một ai. Dù chúng ta có yêu thương cha mẹ đến đâu thì cũng không thể giữ họ ở lại mãi với mình. Ai rồi cũng sẽ già, cũng sẽ yếu đi và một ngày nào đó cũng phải rời bỏ cuộc đời này. Điều duy nhất tôi có thể làm là cố gắng tạo thêm những nhân duyên tốt đẹp ngay trong hiện tại, để cha mẹ có được nhiều niềm vui, nhiều thiện nghiệp và nhiều ký ức bình an.
Vì vậy, bên cạnh việc phụng dưỡng cha mẹ bằng những bữa cơm, những viên thuốc hay sự chăm sóc hằng ngày, tôi cũng mong mình có thể đồng hành cùng cha mẹ trên con đường nuôi dưỡng tâm thiện lành.
Mỗi khi có cơ hội tham gia các hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, cúng dường Tam bảo hay làm những việc thiện trong khả năng của mình, tôi thường lưu giữ lại những hình ảnh hoặc những đoạn video như một kỷ niệm đẹp.
Có thể hôm nay cha mẹ vẫn còn khỏe và vẫn có thể cùng tôi đi đến nhiều nơi. Nhưng rồi sẽ có một ngày tuổi già khiến đôi chân không còn đủ sức, sức khỏe không còn cho phép họ tham gia những chuyến đi như trước.
Khi ấy, tôi mong mình vẫn còn những hình ảnh ấy.
Tôi sẽ mở lại cho cha mẹ xem những khoảnh khắc mà chính họ đã từng góp mặt. Đó có thể là một lần cùng nhau đi làm từ thiện, một buổi đặt bát cúng dường chư Tăng, một ngày tham dự đại lễ tại chùa, hay đơn giản chỉ là những việc thiện nhỏ mà cha mẹ đã từng âm thầm thực hiện trong cuộc sống.
Tôi hy vọng khi nhìn lại, cha mẹ sẽ nhớ đến những điều tốt đẹp mà mình đã từng gieo trồng.
Họ sẽ mỉm cười.
Họ sẽ cảm thấy hoan hỷ.
Họ sẽ biết rằng cuộc đời mình đã không trôi qua một cách vô nghĩa, mà đã để lại rất nhiều tình thương và những hạt giống thiện lành cho cuộc đời.
Theo những gì tôi được học từ giáo lý của Đức Phật, trạng thái tâm trong những giây phút cuối đời có ý nghĩa rất quan trọng. Bên cạnh những thiện nghiệp đã tích lũy trong suốt cuộc đời, một tâm an ổn, nhẹ nhàng và không còn hối tiếc sẽ là điều kiện tốt đẹp để tiếp tục một hành trình mới theo nhân duyên của mỗi người.
Chính vì vậy, nếu là một người Phật tử, ngoài việc chăm sóc cha mẹ về vật chất và sức khỏe, chúng ta cũng có thể nhẹ nhàng khuyến khích cha mẹ làm những việc thiện phù hợp với khả năng của mình, lắng nghe những bài pháp, ôn lại những điều tốt đẹp đã từng làm hoặc nhắc lại những ký ức đầy ý nghĩa trong cuộc đời.
Tôi không mong dùng Phật pháp để tạo thêm sự lo lắng hay sợ hãi về cái chết. Ngược lại, tôi mong cha mẹ có thể nhìn về cuối cuộc đời bằng một tâm thế nhẹ nhàng hơn, bình an hơn và không còn quá nhiều nuối tiếc.
Nếu có thể làm được điều đó, tôi tin rằng đó cũng là một cách báo hiếu rất sâu sắc.
Điều quan trọng nhất không phải là sống thật lâu, mà là sống thật trọn vẹn
Có lẽ điều khiến nhiều người con day dứt nhất là mong muốn cha mẹ sống thật lâu với mình.
Đó là một mong muốn rất tự nhiên.
Nhưng cũng chính vì yêu thương quá nhiều mà đôi khi chúng ta quên mất rằng già, bệnh và cái chết là quy luật không ai có thể thay đổi.
Điều chúng ta có thể làm không phải là chống lại vô thường, mà là học cách trân trọng từng ngày còn được ở bên cha mẹ.
Hãy dành thời gian ngồi xuống trò chuyện với cha mẹ nhiều hơn.
Hãy cùng cha mẹ ăn một bữa cơm.
Hãy đưa cha mẹ đi đến những nơi mà họ muốn đến khi sức khỏe còn cho phép.
Hãy nói lời yêu thương khi vẫn còn cơ hội.
Hãy làm những điều tốt đẹp cùng cha mẹ ngay từ hôm nay.
Đừng để đến khi chỉ còn đứng trước di ảnh của cha mẹ, chúng ta mới tự hỏi rằng giá như mình dành nhiều thời gian hơn cho họ.
Trong cuộc đời này, có rất nhiều món nợ chúng ta có thể trả bằng tiền bạc, bằng công sức hay bằng thời gian.
Nhưng món nợ ân nghĩa đối với cha mẹ thì không bao giờ có thể đong đếm hay trả hết.
Điều duy nhất chúng ta có thể làm là sống sao cho xứng đáng với những hy sinh mà cha mẹ đã dành cho mình.
Hãy chăm sóc cha mẹ khi còn có thể.
Hãy yêu thương khi vẫn còn cơ hội.
Hãy báo đáp bằng cả hành động và sự hiện diện của mình.
Và nếu có thể, hãy giúp cha mẹ nuôi dưỡng một đời sống tinh thần an vui, biết làm các việc thiện, biết mỉm cười với những điều tốt đẹp mình đã từng gieo trong cuộc đời.
Bởi biết đâu, đó chính là món quà ý nghĩa nhất mà một người con có thể dành cho cha mẹ trước khi mỗi người tiếp tục cuộc hành trình của riêng mình.
Lời kết
Trước khi kết thúc bài viết này, tôi muốn chia sẻ với bạn một điều rất cá nhân.
Một trong những món quà ý nghĩa nhất mà tôi từng nhận được trong cuộc sống là một bài chia sẻ Pháp của Thiền sư Ajahn Chah, được trích trong quyển sách Suối Nguồn Tâm Linh, ở chương “Căn nhà thật của chúng ta”.
Tôi không nghe bài Pháp ấy trong một hoàn cảnh bình thường.
Đó là khoảng thời gian ba tôi đang bệnh nặng, phải nằm một chỗ và bước vào giai đoạn thập tử nhất sinh. Là một người trực tiếp chăm sóc ba mỗi ngày, tôi cũng từng trải qua rất nhiều cảm xúc: lo lắng, đau buồn, bất lực, bối rối và đôi khi là sự mệt mỏi trong cả thân lẫn tâm.
Nhưng chính những lời dạy giản dị và đầy trí tuệ của Thiền sư Ajahn Chah đã giúp tôi thay đổi.
Thầy không làm cho bệnh tật biến mất.
Thầy cũng không giúp tôi thay đổi quy luật vô thường.
Điều thay đổi chính là nhận thức của tôi.
Tôi bắt đầu nhìn ba mẹ bằng một góc nhìn khác. Tôi hiểu hơn về sự già yếu, bệnh tật và vô thường. Tôi học được cách chấp nhận nhiều hơn, biết buông xuống nhiều hơn và biết trân trọng từng khoảnh khắc còn được ở bên cha mẹ.
Đó là một sự chuyển hóa rất lớn trong chính tâm mình.
Đến hôm nay, lý do tôi xây dựng website này, viết những bài blog, chia sẻ những video hay giới thiệu những bài Pháp không phải vì tôi nghĩ mình biết nhiều hơn người khác.
Đơn giản bởi vì tôi đã từng nhận được một món quà rất quý giá.
Và tôi chỉ mong mình có thể tiếp tục trao món quà ấy đến với những người khác.
Có thể góc nhìn của bạn sẽ không hoàn toàn giống tôi.
Có thể hoàn cảnh của bạn cũng khác với hoàn cảnh của tôi.
Nhưng tôi hy vọng rằng, biết đâu trong một thời điểm nào đó của cuộc đời, một bài viết, một đoạn video hay một bài Pháp mà bạn tình cờ đọc hoặc lắng nghe sẽ giúp bạn vơi đi phần nào sự đau khổ, sự dao động, sự bối rối hay những cảm xúc nặng nề mà bạn đang mang trong lòng.
Nếu điều đó xảy ra, thì đối với tôi, những chia sẻ này đã thật sự có ý nghĩa.
Hôm nay, tôi muốn gửi đến bạn bài Pháp ngắn đã mang lại cho tôi rất nhiều sự chuyển hóa trong giai đoạn chăm sóc ba mình.
Nếu hôm nay bạn cũng đang chăm sóc cha mẹ, người thân hoặc một người bệnh nào đó, tôi hy vọng đây sẽ là một món quà nhỏ dành cho bạn.
Biết đâu, sau khi lắng nghe, bạn sẽ tìm thấy một góc nhìn mới, một sự bình an mới hoặc đơn giản chỉ là thêm một chút sức mạnh để tiếp tục đồng hành cùng người thân của mình.
Và nếu món quà này cũng mang đến cho bạn một sự chuyển hóa như nó đã từng mang đến cho tôi, thì tôi chỉ có một mong muốn rất giản dị:
Hãy tiếp tục chia sẻ món quà ấy cho một người khác.
Bởi đôi khi, một lời nói đúng lúc, một bài Pháp đúng thời điểm hay một góc nhìn đúng đắn có thể làm thay đổi cả một con người.
Xin mời bạn dành ít phút lắng nghe bài Pháp dưới đây. Hy vọng đây sẽ là một món quà ý nghĩa trên hành trình chăm sóc cha mẹ và nuôi dưỡng sự bình an trong chính tâm mình.